Đau khi quan hệ ở nữ: Nguyên nhân và cách điều trị

Đau khi quan hệ là triệu chứng có thể được hỗ trợ

Đau rát ở cửa âm đạo hoặc đau sâu trong vùng chậu có thể khiến phụ nữ lo lắng trước mỗi lần gần gũi. Nhiều người cố chịu đựng vì ngại nói hoặc nghĩ rằng đau là điều bình thường.

Đau khi quan hệ, còn gọi là dyspareunia, có nhiều nguyên nhân. Việc xác định vị trí và hoàn cảnh xuất hiện đau thường giúp định hướng tốt hơn việc chỉ hỏi “có viêm hay không”.

Đau ở cửa âm đạo và đau sâu gợi ý điều gì?

Đau ở bên ngoài hoặc lúc bắt đầu đưa vào

Nguyên nhân có thể gồm khô âm đạo, kích ứng da, tổn thương sau sinh, nhiễm trùng hoặc bệnh da âm hộ. Cơ sàn chậu tăng trương lực cũng có thể khiến việc đưa vào khó khăn và đau.

Một số người bị đau âm hộ kéo dài dù không thấy tổn thương rõ. Tình trạng này cần được đánh giá riêng, không nên mặc định là viêm âm đạo tái phát.

Đau sâu trong vùng chậu

Đau khi thâm nhập sâu có thể liên quan đến lạc nội mạc tử cung, adenomyosis, viêm vùng chậu hoặc một số khối vùng chậu. Bệnh ở bàng quang, ruột và cơ sàn chậu cũng có thể góp phần.

Vị trí đau chỉ là gợi ý, không đủ để tự chẩn đoán.

Vì sao sau sinh hoặc quanh mãn kinh dễ bị đau hơn?

Trong thời kỳ cho con bú, estrogen giảm có thể làm âm đạo khô hơn. Sẹo tầng sinh môn, chấn thương khi sinh và thay đổi cơ sàn chậu cũng có thể gây đau sau sinh.

Quanh và sau mãn kinh, niêm mạc âm đạo có thể mỏng, khô và kém đàn hồi hơn. Ma sát khi quan hệ dễ gây đau rát hoặc chảy máu nhẹ.

Tuy nhiên, chảy máu sau quan hệ cần được kiểm tra nếu lặp lại; không nên tự kết luận chỉ do khô.

Yếu tố tâm lý có vai trò gì?

Lo sợ cơn đau có thể khiến cơ co lại, làm đau tăng và hình thành vòng lặp. Căng thẳng, trải nghiệm không thoải mái hoặc khó khăn trong mối quan hệ cũng có thể tác động.

Điều này không có nghĩa đau chỉ là “do suy nghĩ”. Đánh giá tốt cần xem xét đồng thời yếu tố thể chất, cảm xúc và hoàn cảnh quan hệ mà không quy lỗi cho người bệnh.

Đi khám cần mô tả những gì?

Nên cho bác sĩ biết:

• Đau ở ngoài, ở cửa âm đạo hay sâu bên trong.

• Đau từ trước đến nay hay mới xuất hiện.

• Đau lúc bắt đầu, trong khi quan hệ hay kéo dài sau đó.

• Có khô, ngứa, khí hư hoặc ra máu không.

• Liên quan thế nào với kỳ kinh, sinh con hoặc thuốc đang dùng.

Khám cần được giải thích và thực hiện với sự đồng thuận. Người bệnh có thể đề nghị dừng nếu quá đau. Tùy nghi ngờ, bác sĩ sẽ lựa chọn xét nghiệm hoặc siêu âm phù hợp.

Điều trị đau khi quan hệ

Điều trị tập trung vào nguyên nhân:

• Chất bôi trơn hoặc dưỡng ẩm khi khô âm đạo.

• Điều trị nhiễm trùng nếu được xác định.

• Điều trị bệnh da âm hộ.

• Vật lý trị liệu sàn chậu khi cơ tăng trương lực hoặc phối hợp kém.

• Điều trị nội tiết tại chỗ trong một số trường hợp thiếu estrogen.

• Kiểm soát bệnh vùng chậu nếu có.

• Hỗ trợ tâm lý hoặc trị liệu tình dục khi phù hợp.

Không phải mọi đau sàn chậu đều cần tập siết cơ. Nếu cơ đang quá căng, tập Kegel không đúng có thể làm khó chịu tăng.

Có thể làm gì trước khi được khám?

Không cố tiếp tục động tác gây đau. Trao đổi với bạn tình, tăng thời gian tạo hưng phấn và lựa chọn hoạt động không gây đau có thể giúp giảm áp lực.

Có thể thử chất bôi trơn phù hợp, không hương liệu. Tránh tự dùng thuốc tê để che lấp cơn đau hoặc liên tục đặt thuốc trị nấm khi chưa xác định nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp

Đau khi quan hệ có phải do âm đạo quá hẹp?

Không thể kết luận như vậy. Khô, cơ co thắt và bệnh tại chỗ thường cần được xem xét.

Quan hệ lần đầu có bắt buộc phải đau hoặc chảy máu?

Không. Đau và chảy máu không phải tiêu chuẩn xác định lần quan hệ đầu tiên.

Khi nào cần khám khẩn?

Đau dữ dội đột ngột, sốt, ra máu nhiều, ngất hoặc đau khi có khả năng mang thai cần được đánh giá sớm.

Kết luận: Đau khi quan hệ có thể cải thiện khi tìm đúng nguyên nhân. Cố chịu đựng thường không giải quyết được vấn đề và có thể làm nỗi sợ đau tăng lên.