Dị dạng tử cung bẩm sinh: Ảnh hưởng thế nào đến khả năng mang thai?

Dị dạng tử cung bẩm sinh là gì?

Tử cung được hình thành từ hai cấu trúc gọi là ống Müller trong quá trình phát triển của thai nhi nữ. Bình thường, hai cấu trúc này phát triển, hợp nhất với nhau và phần mô ở giữa được tái hấp thu để tạo thành một buồng tử cung.

Nếu một bước trong quá trình phát triển này xảy ra khác biệt, tử cung có thể có hình dạng hoặc cấu trúc khác bình thường.

Các bất thường này thuộc nhóm dị dạng Müller bẩm sinh và có thể liên quan không chỉ đến tử cung mà còn đến cổ tử cung hoặc âm đạo. Hệ thống phân loại ASRM 2021 chia các bất thường Müller thành nhiều nhóm như bất sản Müller, tử cung một sừng, tử cung đôi, tử cung hai sừng, tử cung có vách ngăn và một số bất thường phức tạp khác.

Các dạng dị dạng tử cung bẩm sinh thường gặp

Tử cung có vách ngăn

Tử cung có vách ngăn – septate uterus là tình trạng bên ngoài tử cung có thể gần giống bình thường nhưng bên trong buồng tử cung bị chia bởi một vách mô.

Vách ngăn có thể ngắn hoặc kéo dài sâu xuống phía cổ tử cung.

Đây là một trong những bất thường được quan tâm nhiều trong sức khỏe sinh sản vì có liên quan rõ hơn với sảy thai tự nhiên và một số biến chứng sản khoa. ASRM khuyến cáo người có tử cung vách ngăn cần được tư vấn về nguy cơ sảy thai và các biến chứng thai kỳ.

Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đủ mạnh để kết luận rằng chỉ riêng tử cung có vách ngăn chắc chắn gây vô sinh.

Tử cung hai sừng

Tử cung hai sừng – bicornuate uterus có phần đáy tử cung lõm sâu, tạo hình dạng gần giống trái tim và chia phần trên tử cung thành hai “sừng”.

Người có tử cung hai sừng vẫn có thể mang thai. Cleveland Clinic cho biết khả năng thụ thai thường không bị ảnh hưởng đáng kể, nhưng khi đã mang thai, nguy cơ sinh non, ngôi thai bất thường và một số biến chứng sản khoa có thể cao hơn.

Tử cung đôi

Tử cung đôi – uterus didelphys hình thành khi hai ống Müller không hợp nhất như bình thường, tạo nên hai khoang tử cung riêng biệt. Một số người đồng thời có hai cổ tử cung hoặc vách ngăn âm đạo.

Nhiều trường hợp vẫn có khả năng mang thai. Tuy nhiên, cấu trúc tử cung nhỏ hơn hoặc bất thường có thể khiến thai kỳ cần được theo dõi sát hơn.

Tử cung một sừng

Tử cung một sừng – unicornuate uterus xảy ra khi chỉ một bên của hệ thống Müller phát triển đầy đủ.

Tử cung thường nhỏ hơn bình thường và có một khoang tử cung phát triển chủ yếu về một phía. Một số trường hợp còn có một phần tử cung nhỏ chưa phát triển hoàn chỉnh gọi là sừng tử cung rudimentary.

Cleveland Clinic cho biết tử cung một sừng có thể làm tăng nguy cơ các biến chứng thai kỳ và cần được bác sĩ sản khoa theo dõi phù hợp.

Bất sản hoặc tử cung phát triển không hoàn chỉnh

Ở một số dạng dị tật Müller hiếm gặp, tử cung có thể không phát triển hoặc chỉ phát triển rất ít.

Trường hợp này khác đáng kể với tử cung hai sừng hoặc có vách ngăn vì khả năng mang thai và mang thai trong tử cung phụ thuộc vào việc có đủ cấu trúc tử cung chức năng hay không.

Đây là nhóm cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá riêng thay vì áp dụng chung tiên lượng của các loại dị dạng tử cung khác. ASRM cũng xếp bất sản Müller thành một nhóm riêng trong hệ thống phân loại.

Dị dạng tử cung bẩm sinh có gây vô sinh không?

Không phải tất cả dị dạng tử cung đều gây vô sinh.

Đây là điều đặc biệt quan trọng cần hiểu đúng.

RCOG cho biết phần lớn người có bất thường tử cung bẩm sinh không gặp khó khăn đáng kể trong việc có thai. Tuy nhiên, những bất thường này thường được phát hiện trong quá trình kiểm tra vì vô sinh hoặc sảy thai.

Khả năng thụ thai còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như tuổi, hoạt động buồng trứng, tình trạng vòi trứng, tinh trùng và các bệnh lý phụ khoa đi kèm.

Do đó, phát hiện một tử cung có hình dạng bất thường trên siêu âm không đủ để kết luận đây là nguyên nhân khiến một người chưa mang thai.

Dị dạng tử cung ảnh hưởng đến thai kỳ như thế nào?

Ảnh hưởng lớn nhất của nhiều dạng bất thường tử cung không nằm ở quá trình thụ tinh mà ở khả năng duy trì thai kỳ và tạo đủ không gian cho thai nhi phát triển.

Tùy loại và mức độ dị dạng, RCOG ghi nhận nguy cơ có thể tăng đối với sảy thai trong tam cá nguyệt thứ nhất hoặc thứ hai, sinh non, thai chậm tăng trưởng, tiền sản giật và ngôi thai bất thường khi sinh.

Điều này không có nghĩa những biến chứng trên chắc chắn sẽ xảy ra. Nhiều người có dị dạng tử cung vẫn trải qua thai kỳ khỏe mạnh và sinh con an toàn.

Vì sao dị dạng tử cung có thể gây sảy thai?

Cơ chế phụ thuộc vào từng loại dị dạng.

Ví dụ, với tử cung có vách ngăn, phôi có thể làm tổ tại khu vực vách có đặc điểm mô khác với nội mạc tử cung bình thường. Bất thường cấu trúc buồng tử cung cũng có thể ảnh hưởng không gian phát triển của thai.

ACOG xác định tử cung có vách ngăn là một trong những bất thường tử cung bẩm sinh có liên quan đến sảy thai tái diễn.

Hướng dẫn ASRM năm 2024 cũng kết luận tử cung có vách ngăn có liên quan với tăng nguy cơ sảy thai tự nhiên và một số kết cục sản khoa bất lợi.

Dị dạng tử cung có làm tăng nguy cơ sinh non không?

Có thể.

Một tử cung có hình dạng bất thường hoặc kích thước khoang tử cung hạn chế có thể làm giảm không gian phát triển của thai.

RCOG ghi nhận dị dạng tử cung bẩm sinh, tùy loại và mức độ, có liên quan đến nguy cơ sinh non cao hơn.

Với tử cung hai sừng, Cleveland Clinic cũng ghi nhận nguy cơ chuyển dạ và sinh non cao hơn so với tử cung có cấu trúc thông thường.

Dị dạng tử cung có làm thai bị ngôi mông không?

Có thể.

Hình dạng và không gian bên trong tử cung ảnh hưởng đến khả năng thai nhi xoay về vị trí đầu xuống dưới vào cuối thai kỳ.

Ở một số dạng như tử cung hai sừng hoặc tử cung có vách ngăn, nguy cơ thai nằm ngôi mông hoặc những ngôi bất thường khác có thể tăng lên.

Nếu thai vẫn ở ngôi bất thường khi gần sinh, bác sĩ sẽ đánh giá phương pháp sinh phù hợp dựa trên toàn bộ tình trạng của mẹ và thai nhi.

Dị dạng tử cung có triệu chứng gì?

Nhiều người hoàn toàn không có triệu chứng.

RCOG cho biết phần lớn phụ nữ trưởng thành có bất thường tử cung bẩm sinh không nhận thấy biểu hiện đặc biệt. Một số người có thể bị đau bụng kinh hoặc các triệu chứng phụ khoa khác tùy loại dị dạng.

Bệnh thường được phát hiện khi siêu âm, kiểm tra nguyên nhân sảy thai nhiều lần, đánh giá khó mang thai hoặc tình cờ trong quá trình khám vì một vấn đề khác.

Những dị dạng gây tắc nghẽn đường thoát kinh nguyệt có thể biểu hiện sớm hơn bằng đau bụng kinh nhiều hoặc các vấn đề liên quan đến kinh nguyệt.

Dị dạng tử cung được chẩn đoán như thế nào?

Việc xác định đúng loại dị dạng rất quan trọng vì phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau giữa tử cung có vách ngăn và tử cung hai sừng.

Siêu âm

Siêu âm phụ khoa thường là bước đầu giúp phát hiện hình dạng tử cung bất thường.

RCOG cho biết siêu âm thông thường có khả năng phát hiện các bất thường tử cung bẩm sinh, trong khi siêu âm 3D thường được sử dụng để xác nhận và phân loại chính xác hơn.

Siêu âm 3D qua ngả âm đạo

Đối với đánh giá hình dạng tử cung, đặc biệt khi nghi tử cung có vách ngăn, ASRM khuyến nghị siêu âm 3D qua ngả âm đạo, có hoặc không bơm nước buồng tử cung, là phương pháp không xâm lấn đầu tay.

Phương pháp này cho phép bác sĩ đánh giá đồng thời hình dạng bên trong buồng tử cung và đường viền bên ngoài của đáy tử cung.

Đây là yếu tố rất quan trọng để phân biệt tử cung có vách ngăn với tử cung hai sừng.

MRI

MRI có thể được sử dụng trong những trường hợp phức tạp hoặc khi hình ảnh siêu âm chưa đủ để xác định cấu trúc.

RCOG cũng nêu MRI, nội soi ổ bụng hoặc nội soi buồng tử cung có thể được sử dụng thêm khi nghi ngờ một bất thường tử cung phức tạp.

Chụp tử cung – vòi trứng HSG

HSG có thể cho thấy hình dạng khoang tử cung đồng thời đánh giá độ thông của vòi trứng.

ASRM cho biết HSG có khả năng phát hiện một số bất thường phát triển của tử cung như tử cung một sừng, hai sừng hoặc có vách ngăn.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp cần thêm siêu âm 3D hoặc MRI để phân biệt chính xác các dạng bất thường có hình ảnh khoang tử cung tương tự nhau.

Có cần kiểm tra thận khi phát hiện dị dạng tử cung không?

Trong một số trường hợp, có.

Cơ quan sinh dục và hệ tiết niệu phát triển gần nhau trong giai đoạn phôi thai. Vì vậy, một số dị dạng Müller có thể đi kèm bất thường của thận hoặc đường tiết niệu.

ASRM ghi nhận mối liên quan đặc biệt rõ với bất sản Müller và một số bất thường tắc nghẽn một bên; do đó, đánh giá hệ tiết niệu được khuyến nghị mạnh trong những nhóm này.

RCOG cũng cho biết bác sĩ thường cân nhắc khảo sát thận và bàng quang khi chẩn đoán bất thường tử cung bẩm sinh.

Dị dạng tử cung bẩm sinh có điều trị được không?

Không phải tất cả trường hợp đều cần điều trị.

Nếu một người không có triệu chứng, chưa từng gặp biến chứng thai kỳ và dị dạng không gây tắc nghẽn, bác sĩ có thể chỉ theo dõi.

Việc phẫu thuật phụ thuộc rất nhiều vào loại bất thường và tiền sử sinh sản.

Điều trị tử cung có vách ngăn

Đây là loại dị dạng có phương pháp phẫu thuật tương đối đặc hiệu.

Bác sĩ có thể thực hiện nội soi buồng tử cung cắt vách ngăn, đưa dụng cụ nhỏ qua cổ tử cung để xử lý phần vách trong buồng tử cung mà không cần mở bụng.

ASRM năm 2024 khuyến nghị có thể đề nghị cắt vách qua nội soi cho người có tử cung vách ngăn và tiền sử sảy thai tái diễn, sau khi tư vấn và cùng người bệnh cân nhắc lợi ích – nguy cơ.

Tuy nhiên, với người chưa từng cố gắng mang thai hoặc chỉ có vô sinh nhưng chưa rõ vai trò của vách ngăn, bằng chứng hiện tại chưa đủ để khuyến nghị phẫu thuật thường quy cho tất cả mọi người.

Tử cung hai sừng, tử cung đôi và tử cung một sừng

Các dạng này không tự động cần phẫu thuật chỉ vì được phát hiện.

Nhiều người có thể mang thai mà không phải chỉnh sửa cấu trúc tử cung. Việc can thiệp chỉ được cân nhắc trong những tình huống chọn lọc và cần bác sĩ có kinh nghiệm về dị dạng Müller đánh giá.

ASRM nhấn mạnh một số phẫu thuật sửa chữa dị dạng tử cung cần chuyên môn đặc biệt và nên được thực hiện bởi phẫu thuật viên có kinh nghiệm.

Dị dạng tử cung có làm IVF được không?

Có thể.

Việc có dị dạng tử cung không đồng nghĩa không thể thực hiện IVF.

Tuy nhiên, IVF giải quyết chủ yếu vấn đề tạo phôi và đưa phôi vào tử cung; phương pháp này không tự sửa chữa cấu trúc bất thường của buồng tử cung.

Vì vậy, trước khi điều trị hỗ trợ sinh sản, bác sĩ có thể cần đánh giá hình dạng buồng tử cung để xác định liệu bất thường có ảnh hưởng đến khả năng làm tổ hoặc duy trì thai hay không.

Đặc biệt với tử cung có vách ngăn, quyết định có phẫu thuật trước điều trị hiếm muộn hay không cần được cá thể hóa. ASRM khuyến nghị tư vấn rằng bằng chứng về việc cắt vách làm tăng tỷ lệ sinh sống ở người vô sinh hiện vẫn chưa hoàn toàn chắc chắn.

Người có dị dạng tử cung khi mang thai cần lưu ý gì?

Khi đã mang thai, việc theo dõi phụ thuộc vào loại dị dạng và tiền sử sản khoa.

Bác sĩ có thể theo dõi kỹ hơn chiều dài cổ tử cung, sự phát triển thai, dấu hiệu chuyển dạ sinh non và ngôi thai ở những trường hợp nguy cơ phù hợp.

RCOG nhấn mạnh rằng mặc dù một số biến chứng có nguy cơ tăng, đa số thai kỳ ở phụ nữ có bất thường tử cung bẩm sinh vẫn có kết quả tốt.

Vì vậy, chẩn đoán dị dạng tử cung không nên được hiểu như một dự báo rằng thai kỳ chắc chắn sẽ thất bại.

Tử cung hình vòng cung có nguy hiểm không?

Tử cung hình vòng cung – arcuate uterus là một lõm nhẹ ở đáy buồng tử cung.

Khác với tử cung có vách ngăn rõ, ASRM xem cấu hình tử cung hình vòng cung về cơ bản là một biến thể bình thường và không liên quan rõ với các kết cục sinh sản bất lợi như những dị dạng Müller thực sự.

Điều này cho thấy việc phân loại chính xác hình dạng tử cung rất quan trọng, tránh khiến người bệnh lo lắng hoặc thực hiện can thiệp không cần thiết.

Khi nào nên đi khám chuyên khoa?

Nên trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa hoặc chuyên khoa hỗ trợ sinh sản nếu từng được thông báo tử cung có hình dạng bất thường, sảy thai nhiều lần, sinh non không rõ nguyên nhân, gặp khó khăn trong việc mang thai hoặc có đau bụng kinh bất thường gợi ý dị dạng đường sinh dục.

Nếu đã có kết quả siêu âm ghi những thuật ngữ như “tử cung hai sừng”, “tử cung vách ngăn”, “tử cung một sừng” hoặc “tử cung đôi”, việc xác định chính xác loại bất thường bằng phương tiện hình ảnh phù hợp rất quan trọng trước khi quyết định điều trị.

Câu hỏi thường gặp về dị dạng tử cung bẩm sinh

Dị dạng tử cung có mang thai tự nhiên được không?

Có. Phần lớn người có bất thường tử cung bẩm sinh vẫn có thể thụ thai. Ảnh hưởng cụ thể phụ thuộc vào loại dị dạng và mức độ bất thường.

Dị dạng tử cung có chắc chắn gây sảy thai không?

Không.

Một số dạng, đặc biệt tử cung có vách ngăn, liên quan đến nguy cơ sảy thai cao hơn. Tuy nhiên, nhiều người vẫn có thai kỳ bình thường và sinh con khỏe mạnh.

Tử cung hai sừng có sinh con được không?

Có.

Người có tử cung hai sừng vẫn có thể mang thai và sinh con, nhưng nguy cơ sinh non, ngôi thai bất thường và một số biến chứng khác có thể cao hơn nên thai kỳ thường cần được theo dõi phù hợp.

Tử cung có vách ngăn có phải mổ không?

Không phải tất cả trường hợp đều cần mổ.

ASRM khuyến nghị cân nhắc nội soi cắt vách rõ hơn ở người có tiền sử sảy thai tái diễn. Với người chưa từng cố gắng mang thai, hiện chưa đủ bằng chứng để khuyến nghị cắt vách thường quy.

Siêu âm 2D có phát hiện được dị dạng tử cung không?

Có thể phát hiện bất thường, nhưng thường cần siêu âm 3D để đánh giá chính xác hơn hình dạng tử cung. RCOG sử dụng siêu âm 3D để xác nhận chẩn đoán, còn ASRM khuyến nghị 3D qua ngả âm đạo là phương tiện không xâm lấn đầu tay khi đánh giá hình dạng tử cung.

Kết luận

Dị dạng tử cung bẩm sinh: Ảnh hưởng thế nào đến khả năng mang thai? Câu trả lời phụ thuộc vào loại và mức độ bất thường.

Điểm quan trọng nhất là dị dạng tử cung không đồng nghĩa vô sinh. Phần lớn người có bất thường tử cung bẩm sinh vẫn có khả năng mang thai, và đa số thai kỳ vẫn có kết quả tốt. Tuy nhiên, một số loại có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chậm phát triển hoặc ngôi thai bất thường.

Các dạng thường gặp gồm tử cung có vách ngăn, tử cung hai sừng, tử cung đôi và tử cung một sừng. Việc phân biệt chính xác rất quan trọng bởi tiên lượng và cách điều trị khác nhau đáng kể.

Siêu âm 3D là một trong những phương pháp quan trọng giúp đánh giá cấu trúc tử cung. Với những bất thường phức tạp, bác sĩ có thể sử dụng thêm MRI hoặc các phương pháp khác.

Đặc biệt, không phải cứ phát hiện tử cung bất thường là cần phẫu thuật. Điều trị cần được cá thể hóa dựa trên loại dị dạng, triệu chứng, tiền sử sảy thai, kết quả thai kỳ trước đây và kế hoạch sinh con của từng người.

Nếu đã từng sảy thai nhiều lần, sinh non hoặc đang gặp khó khăn trong việc mang thai và được phát hiện có bất thường tử cung, nên được bác sĩ sản phụ khoa hoặc chuyên gia hỗ trợ sinh sản đánh giá để xác định chính xác cấu trúc tử cung trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa.